Dental tomografi olarak bilinen CBCT (Cone Beam Computed Tomography / Konik Işınlı Bilgisayarlı Tomografi), dişler, çene kemikleri ve çevredeki sert dokular hakkında üç boyutlu ve kesitsel bilgi sağlayabilen bir görüntüleme yöntemidir.
CBCT’nin üç boyutlu veri sağlaması, her diş hekimliği muayenesinde veya her tedavide kullanılması gerektiği anlamına gelmez. Güncel yaklaşım, önce klinik soruyu belirlemek ve bu soruyu yanıtlayacak en uygun görüntüleme yöntemini seçmektir.
Dental Tomografi (CBCT) Nedir?
CBCT cihazında X-ışını kaynağı ve dedektör hastanın başı çevresinde hareket ederken çok sayıda iki boyutlu projeksiyon elde edilir. Bilgisayar bu verileri üç boyutlu hacimsel bir veri setine dönüştürür. Böylece ilgili bölge farklı düzlemlerde ve kesitlerde değerlendirilebilir.
Bu özellik, özellikle iki boyutlu görüntüde üst üste binen yapıların ilişkisini anlamanın zor olduğu seçilmiş klinik durumlarda yararlı olabilir.
Panoramik Röntgen ile CBCT Arasındaki Fark Nedir?
Panoramik radyografi üst ve alt çeneyi geniş bir alanda iki boyutlu olarak gösterir. CBCT ise seçilen bölge hakkında üç boyutlu kesitsel veri sağlar.
Bu fark “CBCT her zaman panoramikten daha iyidir” şeklinde yorumlanmamalıdır. Panoramik veya intraoral iki boyutlu görüntüler klinik soruyu yeterince yanıtlıyorsa ek üç boyutlu görüntüleme gerekli olmayabilir. CBCT, sağlayacağı ek bilginin tanı veya tedavi planını etkileyebileceği durumlarda değerlendirilir.
Dental Tomografi Neleri Gösterebilir?
CBCT; çene kemiklerinin üç boyutlu yapısı, dişlerin ve köklerin konumu, gömülü dişlerin çevre anatomik yapılarla ilişkisi ve bazı cerrahi veya endodontik soruların kesitsel değerlendirilmesi için kullanılabilir.
Bununla birlikte CBCT her tür yumuşak doku hastalığını değerlendiren genel bir tıbbi tomografi değildir. Görüntünün yararı seçilen görüntüleme alanına, çözünürlüğe, artefaktlara ve klinik soruya bağlıdır.
CBCT Her Çürüğü Gösterir mi?
CBCT rutin çürük tespiti için önerilen bir görüntüleme yöntemi değildir. Çürük değerlendirmesinde klinik muayene ve lezyonun konumuna göre bite-wing veya periapikal gibi iki boyutlu görüntüler daha uygun olabilir.
Bu nedenle üç boyutlu olması, CBCT’nin her diş hastalığı için ilk veya en iyi görüntüleme yöntemi olduğu anlamına gelmez.
CBCT Hangi Tedavilerde Değerlendirilebilir?
İmplant Planlamasında CBCT Neden Değerlendirilebilir?
İmplant planlamasında kemik yapısının ve komşu anatomik yapıların üç boyutlu ilişkisi önem taşıyabilir. Kesitsel görüntüleme, implant bölgesinin anatomik değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.
Ancak tomografi görüntüsü tek başına implant adaylığı kararı vermez. Ağız içi muayene, periodontal durum, genel sağlık, restoratif plan ve diğer klinik faktörlerle birlikte değerlendirilir.
20’lik ve Gömülü Dişlerde CBCT Her Zaman Gerekir mi?
Hayır. Klinik endikasyon bulunan gömülü veya yirmi yaş dişlerinde panoramik radyografi başlangıç değerlendirmesinde yeterli bilgi sağlayabilir. İki boyutlu görüntünün belirli bir anatomik ilişkiyi açıklamakta yetersiz kaldığı durumlarda CBCT gündeme gelebilir.
Örneğin cerrahi planı etkileyebilecek kritik anatomik ilişkinin üç boyutlu olarak anlaşılması gerekiyorsa ek görüntüleme düşünülebilir. “Gömülü diş varsa mutlaka tomografi çekilir” şeklinde otomatik bir kural yoktur.
Kanal Tedavisinde CBCT Kullanılır mı?
Endodontik değerlendirmede başlangıç görüntülemesi çoğunlukla iki boyutlu intraoral radyografilere dayanır. Karmaşık anatomi, daha önce tedavi edilmiş bir dişte açıklanamayan bulgular veya iki boyutlu görüntülerin klinik soruyu yanıtlamadığı seçilmiş durumlarda CBCT ek bilgi sağlayabilir.
CBCT’nin kanal tedavisinde rutin tarama amacıyla kullanılması doğru değildir. Görüntüleme gerekiyorsa klinik soruyu karşılayacak uygun ve mümkün olduğunca sınırlı görüntüleme alanı tercih edilir.
FOV Nedir ve Neden Önemlidir?
FOV, görüntülenen hacmin büyüklüğünü ifade eder. Klinik olarak yalnız belirli bir bölgenin değerlendirilmesi gerekiyorsa gereğinden geniş alanı görüntülemek yerine klinik soruya uygun alan seçimi önemlidir.
FOV, cihaz ve çekim protokolüne göre değişen teknik bir parametredir. Klinik amaç, yanıtlanması gereken soruya uygun görüntüleme alanını seçmektir.
Dental Tomografi Zararlı mı?
CBCT X-ışını kullanan bir görüntüleme yöntemidir. Bu nedenle “radyasyonsuz” veya “zararsız” olarak tanımlanmaz. Temel yaklaşım, görüntülemeyi klinik olarak gerekliyse istemek ve gerekli bilgiyi sağlayacak uygun protokolü kullanmaktır.
Radyasyon dozu cihaz, görüntüleme alanı ve protokole göre değişebileceğinden herkese geçerli tek bir doz değeri vermek doğru değildir. Bu yazının odağı CBCT’nin ne olduğu ve hangi klinik sorularda değerlendirilebildiğidir; radyasyon güvenliği ayrıntıları Diş Röntgeni Zararlı mı? başlığında ele alınmaktadır.
Güler Dent’te Dental Tomografi
Güler Dent Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği’nin klinik altyapısında klinik içi tomografi teknolojisi bulunmaktadır. Bu altyapı, üç boyutlu görüntülemenin klinik olarak gerekli görüldüğü değerlendirmelerde görüntüleme sürecinin planlanmasına olanak sağlar.
Bununla birlikte klinik içi tomografi bulunması, her hastaya CBCT çekildiği anlamına gelmez. Görüntüleme ihtiyacı muayene, tedavi planı ve yanıtlanması gereken klinik soruya göre belirlenir.